चंदन षष्ठी

चंदन षष्ठी  (चंदन षष्ठी व्रत किंवा धूप षष्ठी) हा भाद्रपद महिन्यातील अत्यंत पवित्र आणि आत्मविशुद्धीचा सण आहे. हे व्रत भाद्रपद पक्षाच्या (काही भागांत कृष्ण तर काही ठिकाणी शुक्ल) षष्ठी तिथीला** पाळला जातो.
धार्मिक आणि पौराणिक पार्श्वभूमी

• शीतलता आणि पवित्रतेचे प्रतीक: चंदन हे त्याच्या शीतल (थंड) आणि सुगंधी गुणांसाठी प्रसिद्ध आहे. जैन तत्त्वज्ञानानुसार, संसारातील कषाय (क्रोध, मान, माया, लोभ) हे आत्म्याला संतापाने जाळतात. चंदनाप्रमाणे आत्मा शीतल, शांत आणि निष्पाप बनवणे हे या व्रताचे मूळ उद्दिष्ट आहे.
• धूप आणि सुगंधाचे महत्त्व: या दिवशी जिनेन्द्र भगवंतांच्या चरणी उत्कृष्ट दर्जाचे चंदन आणि सुगंधित धूप अर्पण करून आत्म्यावरील कर्मांचा मळ दूर करण्याची भावना भावीली जाते.

व्रताची आचरण पद्धत

• पूजा व अभिषेक: सकाळी श्रावक-श्राविका शुद्ध वस्त्र परिधान करून जिनालयात जातात. भगवान जिनेन्द्रांचा चंदन-द्रव्याने महामस्तकाभिषेक व पूजा केली जाते.
• विशेष अर्घ्य आणि धूप दहन:** पूजेदरम्यान 'चंदन षष्ठी'चे विशेष अर्घ्य समर्पित केले जाते आणि मंदिरातील धूपघटात सुगंधित धूप जाळला जातो.
• उपवास / एकासन व्रत: या दिवशी श्रावक आपल्या शक्तीनुसार पूर्ण उपवास (अनाहार) किंवा एकासन (दिवसातून एकदाच सात्विक आहार घेणे) करतात.
• कंदमूळ व सचित्त त्याग: या दिवशी हिरव्या भाज्या, कंदमूळ आणि सचित्त (कच्चे) अन्न पूर्णपणे वर्ज्य मानले जाते.
• स्वाध्याय व ध्यान: दिवसभर 'णमोकार मंत्र', ॐ अर्हं जप, तसेच 'रत्नकरण्ड श्रावकाचार' किंवा 'इष्टोपदेश' ग्रंथांचा स्वाध्याय केला जातो.

आध्यात्मिक महत्त्व

• क्रोधाचा नाश (शीतलता): चंदनाचा लेप ज्याप्रमाणे शरीराची आग शमवतो, त्याचप्रमाणे हा व्रत माणसाच्या मनातील राग-द्वेष आणि क्रोधाचा दाह शांत करतो.
• कर्मांची निर्जरा: भगवंतांसमोर जळणाऱ्या धूपाप्रमाणे स्वतःचे पाप आणि अष्टकर्म जळून भस्म व्हावेत, अशी भावना ठेवून हा व्रत केला जातो.