अहिंसा परमो धर्म

आगम ग्रंथ

आगम हे जैन धर्माचे पवित्र धर्मग्रंथ आहेत – हे असे ग्रंथ आहेत ज्यात २४ वे तीर्थंकर, भगवान महावीर यांनी प्रतिपादन केलेले अनंत ज्ञान सामावलेले आहे. केवलज्ञान प्राप्त केल्यानंतर, भगवान महावीरांनी भूत, वर्तमान आणि भविष्यकाळाच्या पलीकडील, संपूर्ण विश्वातील सर्व विषयांचा समावेश असलेल्या ज्ञानाने जगाला प्रकाशित केले. हे विशाल ज्ञान गणधर आणि आचार्य यांनी आगम ग्रंथांमध्ये संकलित केले. 

श्रुतस्कंद हे गणधरांनी संकलित केलेल्या मूळ ज्ञानाच्या संग्रहाचे प्रतिनिधित्व आहे ज्याला द्वादशांगी सुद्धा म्हणतात जे (११ अंग आणि १४ पूर्वमधे विभागले जातात. काळाच्या प्रभावामुळे मूळ आगम हळूहळू नष्ट झाले. त्यामुळे, आचार्यांनी लिहिलेल्या प्राचीन ग्रंथांनाच श्रेष्ठ मानतात. 

परंपरेनुसार, मूळ आगम मुख्यत्वे दोन भागांत विभागले गेले आहेत:
  • अंगप्रविष्ट (द्वादशांगी): गणधरांद्वारे संकलित केलेले भगवान महावीरांचे मूळ उपदेश  
  • अंगबाह्य: अंगप्रविष्ट आगमांचे स्पष्टीकरण करणारे आणि आचार्यांद्वारे रचलेले ग्रंथ。यात प्रकीर्ण, छेदसूत्र आणि मूलसूत्रांचा समावेश होतो。
दिगंबर परंपरेनुसार हे मूळ आगम लुप्त झाले आहेत आणि षट्खंडागम, कसायपाहुड (कर्म सिद्धांतावर आधारित) या मुख्य ग्रंथांना आणि महान आचार्यांनी (उदा. आचार्य कुंदकुंद) रचलेल्या चार अनुयोगांच्या ग्रंथांना आधारभूत मानतात。

अनुयोग (कथन पद्धती) हे या आगमांचा अभ्यास आणि स्पष्टीकरण करण्याचे मार्ग आहेत。हे अनुयोग चार प्रमुख भागांत विभागले गेले आहेत, जे जैन तत्त्वज्ञान, आचार आणि विश्वाचा अभ्यास सोप्या पद्धतीने स्पष्ट करतात.


अणुयोग

द्रव्यानुयोग (तत्त्वज्ञान आणि अध्यात्म)

द्रव्यानुयोग हा पूर्णपणे आध्यात्मिक आणि तात्विक अणुयोग आहे. श्रावकाला भौतिक जगातून मुक्त करणे आणि त्याला आत्म्याच्या शुद्ध स्वरूपाची जाणीव करून देणे हे त्यातील ग्रंथांचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

चरणानुयोग (आचरण आणि नियम)

चरणानुयोग हा जैन धर्माच्या चार प्रमुख अणुयोगांपैकी एक आहे. मुनी आणि श्रावक यांनी दैनंदिन जीवनात पाळायचे आचरण, दैनंदिन दिनचर्या, उपवास, संयम आणि नियम स्पष्ट करणे हा याचा मुख्य विषय आहे.

करणानुयोग (गणित आणि जगाची निर्मिती)

करणानुयोग हा जैन धर्मग्रंथांचा (जिनवाणी) एक प्रमुख भाग आहे. यात प्रामुख्याने विश्वाची निर्मिती, काळाचे चक्र, कर्माची तत्त्वे, गुणस्थाने (आध्यात्मिक अवस्था) आणि चौदा मार्गणा यांचे वर्णन आहे.

प्रथमानुयोग (पुराणिक कथा)

प्रथमानुयोग हा जैन धर्माच्या चार प्रमुख अनुयोगांपैकी (शास्त्र कथन पद्धती) पहिला आहे. यात ६३ शलाका पुरुषांच्या (तीर्थंकर, चक्रवर्ती इत्यादी) जीवनकथा, पुराणे आणि प्रेरणादायी कथांचे वर्णन आहे. कथांच्या माध्यमातून जीवांना पापांपासून मुक्त करणे आणि त्यांना धर्म व वैराग्याकडे नेणे हा याचा मुख्य उद्देश आहे.

🏠मुख्य पान📿जिनवाणी⛰️तीर्थक्षेत्र📖आगम🧘तत्त्वज्ञान