सिद्ध परमेष्ठींचे गुण
सिद्ध परमेष्ठींना आठ कर्मांच्या संपूर्ण क्षयाने आठ मूलगुण प्राप्त होतात. हेच त्यांचे शुद्ध, स्वाभाविक स्वरूप आहे.
| # | गुण | अर्थ | क्षय झालेले कर्म |
|---|---|---|---|
| १ | क्षायिक सम्यक्त्व | तत्त्वांवरील यथार्थ श्रद्धा पूर्ण आणि कायमची झालेली असते. त्यात कोणताही संशय किंवा विपरीतपणा उरत नाही. | मोहनीय |
| २ | अनंतज्ञान (केवलज्ञान) | त्रिकालातील सर्व द्रव्ये आणि त्यांचे सर्व पर्याय एकाच वेळी जाणणारे परिपूर्ण ज्ञान. | ज्ञानावरणीय |
| ३ | अनंतदर्शन (केवलदर्शन) | सर्व पदार्थांचे सामान्य स्वरूप संपूर्णपणे आणि एकाच वेळी पाहण्याची शक्ती. | दर्शनावरणीय |
| ४ | अनंतवीर्य | आत्म्याची अमर्याद शक्ती. अनंत ज्ञान-दर्शन धारण करूनही ती कधी थकत नाही आणि कमी होत नाही. | अंतराय |
| ५ | सूक्ष्मत्व | आत्मा शरीर, रूप, रस, गंध, स्पर्श यांपासून रहित असल्याने इंद्रियांना दिसत नाही. त्याचे स्वरूप अमूर्त आणि केवळ केवलज्ञानाने जाणता येण्याजोगे असते. | नाम |
| ६ | अवगाहनत्व | एकाच जागी अनंत सिद्ध आत्मे एकमेकांना बाधा न देता राहू शकतात, जसे एका खोलीत अनंत दिव्यांचा प्रकाश सामावतो. | आयु |
| ७ | अगुरुलघुत्व | आत्मा ना जड ना हलका असतो. उच्च-नीच, लहान-मोठा असा भेद उरत नाही. सर्व सिद्ध समान असतात. | गोत्र |
| ८ | अव्याबाधत्व | कोणतीही पीडा, दुःख किंवा बाधा नसलेले स्वाभाविक, अखंड आणि अतींद्रिय सुख. | वेदनीय |
गुणस्थानाशी संबंध: पहिले चार गुण चार घातिया कर्मांच्या नाशाने तेराव्या गुणस्थानी (सयोगकेवली) प्रकट होतात. शेवटचे चार गुण चार अघातिया कर्मांच्या नाशाने चौदाव्या गुणस्थानाच्या अंती (अयोगकेवली) प्रकट होतात. त्यानंतर जीव सिद्ध होतो.
आगम आधार: तत्त्वार्थसूत्र अध्याय १०, द्रव्यसंग्रह, गोम्मटसार कर्मकांड.