स्वयंभू स्तोत्र (स्वयम्भुवा भूत हितेन)
स्वयम्भुवां भूत- हितेन भूतले, समञ्जस-ज्ञान-विभूति - चक्षुषा ।
विराजितं येन विधुन्वता तमः, क्षपाकरेणेव गुणौत्करैः करैः ॥ १ ॥
विराजितं येन विधुन्वता तमः, क्षपाकरेणेव गुणौत्करैः करैः ॥ १ ॥
अन्वयार्थ : जो स्वयम्भू थे (अर्थात् अपने आप दूसरों के उपदेश के बिना ही मोक्ष के मार्ग को जानकर और उस रूप आचरण कर अनन्तचतुष्टय-रूप अपूर्व गुणों के धारी परमात्मा), सर्व प्राणियों के हितकारक थे, तथा सम्यग्ज्ञान की विभूति-रूप नेत्रों से युक्त थे। गुणों के समूह से युक्त वचनों के द्वारा अज्ञान रूपी अन्धकार का नाश करने वाले ऐसे श्री ऋषभदेव भगवान् गुणों से युक्त किरणों के द्वारा अन्धकार का नाश करने वाले चन्द्रमा की तरह इस भूतल पर शोभायमान हुए थे ।
प्रजापतिर्यः प्रथमं जिजीविषूः, शशास कृष्यादिषु कर्मसु प्रजाः ।
प्रबुद्धतत्त्वः पुनरद्भुतोदयो, ममत्वतो निर्विविदे विदांवरः ॥ २ ॥
विहाय यः सागर-वारि-वाससं, वधूमिवेमां वसुधा-वधूं सतीम् ।
मुमुक्षुरिक्ष्वाकु कुलादिरात्मवान्, प्रभुः प्रवव्राज सहिष्णुरच्युतः ॥३ ॥
स्व-दोष -मूलं स्व-समाधि- तेजसा, निनाय यो निर्दय - भस्मसात्क्रियाम् ।
जगाद तत्त्वं जगतेऽर्थिनेऽञ्जसा, बभूव च ब्रह्म-पदामृतेश्वरः ॥४ ॥
स विश्व - चक्षुर्वष भोऽर्चितः सतां, समग्र-विद्याऽऽत्म-वपुर्निरञ्जनः ।
पुनातु चेतो मम नाभि-नन्दनो, जिनोऽजित - दुल्लक- वादि-शासनः ॥५ ॥