भगवान बाहुबली

भगवान बाहुबली हे जैन परंपरेतील त्याग, अहिंसा, स्वाभिमान आणि घोर तपश्चर्येचे सर्वोच्च प्रतीक मानले जातात. ते या कालचक्रातील पहिले मोक्षगामी पुरुष (पहिले सिद्ध) मानले जातात.

त्यांच्या जीवनचरित्रातील प्रमुख पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:
जन्म आणि कुळ

• पिता व माता: ते जैन धर्माचे पहिले तीर्थंकर भगवान ऋषभदेव (आदिनाथ) आणि राणी सुनंदा यांचे पुत्र होते.
• बंधू: प्रथम चक्रवर्ती सम्राट भरत हे त्यांचे मोठे भाऊ होते.
• राज्य: भगवान ऋषभदेवांनी संन्यास घेताना बाहुबलींना तक्षशिला (काही परंपरेनुसार पौदनपूर) चे राज्य सोपवले होते.
• प्रथम कामदेव: जैन परंपरेतील २४ कामदेवांपैकी ते पहिले कामदेव मानले जातात, म्हणजे अत्यंत रूपवान, बलशाली आणि तेजस्वी पुरुष.

तीन अहिंसक युद्धे

• जेव्हा सम्राट भरताचे 'चक्ररत्न' अयोध्येच्या वेशीवर थांबले, तेव्हा भरताने सर्व भावांना स्वतःचे अधिपत्य स्वीकारण्यास सांगितले. बाहुबलींनी स्वाभिमानाने परावलंबित्व नाकारले. सैन्याचा संहार टाळण्यासाठी दोन्ही भावांमध्ये तीन युद्धांची अट ठरली:

• दृष्टीयुद्ध: एकमेकांच्या डोळ्यात न पापणी लववता पाहणे.
• जलयुद्ध: पाण्यात उभे राहून एकमेकांवर पाणी उडवणे.
• मल्लयुद्ध: द्वंद्वकुस्ती.

हृदयपरिवर्तन आणि घोर तपश्चर्या
मल्लयुद्धाच्या शेवटी भरताला उचलून फेकणार इतक्यात बाहुबलींच्या मनात तीव्र वैराग्य निर्माण झाले. राज्याकांक्षेमुळे भावाभावांत निर्माण झालेल्या या संघर्षाची त्यांना चीड आली.

केवळज्ञान आणि मोक्षप्राप्ती
एक वर्षाच्या कठोर तपश्चर्येनंतर आणि मान-अपमानाचा (अहंकाराचा) पूर्ण त्याग केल्यानंतर त्यांना 'केवलज्ञान' (सर्वोच्च ज्ञान) प्राप्त झाले. त्यानंतर ते सिद्ध गतीत (मोक्षात) विराजमान झाले.

• कर्नाटक राज्यातील श्रवणबेळगोळा येथे विंध्यगिरी टेकडीवर भगवान बाहुबली यांची ५७ फूट उंच एकसंध पाषाण मूर्ती (Monolithic Statue) आहे.
• ही मूर्ती १० व्या शतकात गंगा वंशाचे मंत्री चामुंडराय यांनी बनवून घेतली होती.
• येथे दर १२ वर्षांनी होणारा 'महामस्तकाभिषेक' सोहळा जगभर प्रसिद्ध आहे, जिथे दुध, तूप, केसरादी द्रव्यांनी या भव्य मूर्तीचा अभिषेक केला जातो.