सिद्धसेनाचार्य

आचार्य सिद्धसेन दिवाकर हे इ.स. पाचव्या शतकाच्या आसपासचे, जैन परंपरेतील पहिल्या प्रमुख नैयायिकांपैकी एक होते. परंपरेनुसार ते पूर्वी ब्राह्मण पंडित होते आणि वादात पराभूत झाल्यावर जैन मुनी झाले; उज्जैनच्या विक्रमादित्याच्या दरबाराशी त्यांचा संबंध जोडणाऱ्या कथाही प्रसिद्ध आहेत. दिगंबर व श्वेतांबर दोन्ही परंपरांत त्यांना आदराचे स्थान आहे.

नयवादाची सखोल मांडणी, केवलज्ञान-केवलदर्शनाविषयीचा 'अभेदवाद' आणि सर्व दर्शनांना आंशिक सत्य मानून अनेकांताद्वारे त्यांचा समन्वय — हे त्यांचे मौलिक योगदान आहे.

प्रमुख ग्रंथ: सन्मतितर्क (सम्मइसुत्त), द्वात्रिंशद्-द्वात्रिंशिका; न्यायावतार व कल्याणमंदिर स्तोत्र ही रचनाही त्यांच्या नावे परंपरेत मानली जाते (कर्तृत्वाबाबत मतभेद).