कार्तिक पूर्णिमा
कार्तिक पूर्णिमा हा कार्तिक अष्टाह्निका
पर्वाचा हा शेवटचा दिवस असतो. दिगंबर जैन मुनी आणि आर्यिकांचा ४ महिन्यांचा चातुर्मास (वर्षा योग) पण कार्तिक पूर्णिमेला पूर्ण होतो.
धार्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व
- कार्तिक अष्टाह्निका पर्वाची सांगता: कार्तिक शुद्ध अष्टमी ते कार्तिक पूर्णिमा या ८ दिवसांच्या अष्टाह्निका पर्वाचा हा शेवटचा दिवस असतो. या दिवशी नंदीश्वर द्वीपातील ५२ अकृत्रिम जिनालयांची भावपूजा व सिद्धचक्र महामंडळ विधानाची सांगता होते.
- चौमासा (चातुर्मास) निष्ठापन/समाप्ती: दिगंबर जैन मुनी आणि आर्यिकांचा ४ महिन्यांचा चातुर्मास (वर्षा योग) कार्तिक पूर्णिमेला पूर्ण होतो. या दिवशी मुनी संघाचे चातुर्मासाचे कडक नियम व एकाच ठिकाणी राहण्याचे व्रत पूर्ण होते आणि ते पुढील धर्मप्रचारासाठी पदविहार (विहार) करण्यास मोकळे होतात.
- भगवान महावीरांच्या संघ स्थापनेची स्मृती: भगवान महावीरांच्या निर्वाणानंतर आणि गौतम स्वामींच्या केवलज्ञानानंतर जैन धर्माच्या प्रभावाने ठिकठिकाणी धर्मप्रचार वाढला, ज्याचे प्रतीक म्हणून हा दिवस मानला जातो.
- भव्य रथयात्रा आणि मिरवणुका: कार्तिक पूर्णिमेच्या दिवशी भारतभरातील अनेक ऐतिहासिक जैन तीर्थक्षेत्रांवर आणि शहरांमध्ये भगवान जिनेन्द्रांची भव्य रथयात्रा काढली जाते.
- शत्रुंजय / गिरनारजी यात्रा प्रारंभ: जैन परंपरेत कार्तिक पूर्णिमेपासून प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र शत्रुंजय (पालिताणा) आणि गिरनारजी च्या यात्रेचा काळ विशेष शुभ मानला जातो. अनेक श्रावक या दिवशी गिरनारजी किंवा सम्मेद शिखरजीची वंदना करतात.
- देव-शास्त्र-गुरु पूजा व दीप प्रज्वलन: संध्याकाळी जिनालयांमध्ये जिनेन्द्र भगवंतांसमोर आणि शास्त्रांसमोर दिव्यांची आरास (दीपोत्सव) केली जाते.