कुंडलपूर - नालंदा (बिहार)

कुंडलपूर हे नालंदापासून सुमारे ३ किमी अंतरावर वसलेले असून दिगंबर परंपरेनुसार चोविसावे व अंतिम तीर्थंकर भगवान महावीर यांची जन्मभूमी मानली जाते. राजा सिद्धार्थ व वैशालीचा राजा चेटक यांची कन्या राणी त्रिशला यांच्या पोटी सुमारे २६०० वर्षांपूर्वी येथे महावीरांचा जन्म झाला; आयुष्याची पहिली २२ वर्षे त्यांनी येथेच व्यतीत केली, अशी मान्यता आहे. महावीरांचे प्रथम शिष्य गौतम स्वामी तसेच इंद्रभूती, अग्निभूती व वायुभूती हे तीन गणधर बंधूही येथेच जन्मले.

मंदिर संकुल: कुंडलपूर संकुलात महावीर जिनमंदिर, ऋषभदेव जिनमंदिर, नवग्रह जिनमंदिर, त्रिकाल चौबीसी जिनमंदिर व शांतिनाथ जिनालय अशी सहा मंदिरे असून महावीरांचा जन्म झाला असे मानले जाणारे 'नंद्यावर्त महाल' हे स्थानही येथे आहे.