गजपंथ दिगंबर जैन सिद्धक्षेत्र, नाशिक

श्री गजपंथ (म्हसरूळ) हे महाराष्ट्र राज्यातील नाशिकजवळ वसलेले अत्यंत पवित्र दिगंबर जैन सिद्धक्षेत्र आहे. हे स्थान सह्याद्रीच्या कुशीत असलेल्या एका टेकडीवर स्थित असून निसर्गरम्य व शांत वातावरणासाठी ओळखले जाते.
१. धार्मिक व आध्यात्मिक महत्त्व

• गजपंथा हे  सात बलभद्र मोक्षस्थान असल्याचे सांगितले जाते, जे विजय, अचल, सुधर्मा, सुप्रभ, नंदी, नंदिमित्र आणि सुदर्शन या नावांनी ओळखले जातात. 
• असे मानले जाते की या ठिकाणाहून साधारण आठ कोटी (8 कोटी) जैन मुनिंनी मोक्ष प्राप्त केला

२. पहाड, गुफा व मंदिरे

• 400 फूट (122 मी) उंच डोंगराच्या उभ्या उतारावर वसलेले आहे. हे तीर्थक्षेत्र काळ्या दगडात बांधलेल्या जिन्याने थेट मंदिरापर्यंत जाता येते. या डोंगरावर 450 पायऱ्या, तीन गुहा ('चामर लेणी' म्हणून ओळखल्या जातात) आणि जैनांच्या दिगंबर पंथाशी संबंधित अनेक मंदिरे आहेत. गजपंथच्या डोंगरावर समवसरण (तीर्थंकराचा दिव्य उपदेश मंडप) यांचे शिल्पही आहे.  

• पायथ्याचे मंदिर: टेकडीच्या पायथ्याशी एक भव्य दिगंबर जैन मंदिर, मानस्तंभ आणि सुंदर परिसर आहे.

४. राहण्याची व भोजनाची सोय
गजपंथ क्षेत्राच्या पायथ्याशी दिगंबर जैन समाजाची धर्मशाळा आणि भोजनालय उपलब्ध आहे. येथे भाविकांसाठी राहण्याची आणि शुद्ध जैन भोजनाची (चौका) उत्तम सोय आहे.

• अशी मान्यता आहे की, मोक्षप्राप्तीपूर्वी यादवांच्या सेनेतील गज (हत्ती) आणि पंथ (मार्ग) एकत्र येऊन या पर्वतावर मुनींच्या दर्शनासाठी गेले होते.
• दुसऱ्या एका मान्यतेनुसार, पर्वताचा आकार लांबून एका बसलेल्या हत्तीसारखा (गज) दिसतो, म्हणून याला 'गजपंथ' किंवा 'गजपंथा' असे नाव पडले.