भद्रिकापुरी (भद्दिलपुर / भोंदल) - झारखंड
भद्रिकापुरी (भद्दिलपुर / भोंदल) १० वे तीर्थंकर भगवान शीतलनाथ यांचे जन्मस्थान आहे. भगवान शीतलनाथ यांच्या जीवनातील पाच प्रमुख कल्याणकांपैकी ४ कल्याणक(च्यवन/गर्भ, जन्म, दीक्षा आणि केवलज्ञान) याच भूमीत झाले आहेत.
(पाचवे मोक्ष कल्याणक सम्मेद शिखरजी येथे झाले).
भौगोलिक स्थान व सद्यस्थिती
- स्थान: हे तीर्थ स्थान झारखंड राज्यातील चत्रा जिल्ह्यातील हंटरगंज जवळ भोंदल गावामध्ये आहे.
- गया (बिहार) पासून अंतर: हे स्थान गया शहरापासून सुमारे ३५ ते ५० किलोमीटर अंतरावर (राष्ट्रीय महामार्ग ९९ जवळ) स्थित आहे.
- कोलुआ टेकडी: भद्दिलपुर तीर्थाजवळच सुमारे १२ किमी अंतरावर 'कोलुआ पर्वत' आहे. असे मानले जाते की याच पर्वतावरील सहेतुक वनात भगवान शितलनाथ यांनी दीक्षा घेतली होती आणि त्यांना केवलज्ञान प्राप्त झाले होते.
तीर्थाचा शोध आणि पुनरुद्धार
- काळात काळाच्या ओघात हे पवित्र स्थान विस्मृतीत गेले होते.
- जैन पुराणे (उदा. श्रीमद् अभिधान चिंतामणी, तीर्थमाला) आणि पुरातत्वीय संशोधनांच्या आधारे अभ्यासकांनी शोध घेतला. हंटरगंजजवळील भोंदल गावात प्राचीन जैन मूर्ती आणि अवशेष मोठ्या प्रमाणात आढळले.
- २०१४ मध्ये जैन समाजाने या तीर्थाची अधिकृत पुनर्स्थापना व भव्य जिनालयाची प्रतिष्ठापना केली.
- भव्य जिनालय: भोंदल येथे भगवान शितलनाथ यांचे मुख्य मंदिर (जिनालय) उभारण्यात आले आहे, जिथे भाविक दर्शनासाठी येतात.
- धर्मशाळा व भोजनालय: या तीर्थक्षेत्रावर दूरवरून येणाऱ्या यात्रेकरूंसाठी राहण्याची (धर्मशाळा) आणि भोजनाची उत्तम व्यवस्था उपलब्ध आहे.
प्राचीन काळी भद्रिकापुरी इक्ष्वाकु वंशाच्या राज्याची ही राजधानी होती, जिथे भगवान शीतलनाथ यांचे पिता राजा दृढरथ आणि माता सुनंदा देवी राज्य करत होते.