अरिहंत परमेष्ठी

अरिहंत परमेष्ठी =अरि + हंत
'अरि' म्हणजे शत्रू आणि 'हंत' म्हणजे नाश करणारे. ज्यांनी आपल्या अंतःकरणातील आंतरिक शत्रू—म्हणजेच चार घाती कर्म (ज्ञानाववरण, दर्शनाववरण, मोहनीय आणि अंतराय) आणि राग, द्वेष, काम, क्रोध, लोभ, मोह या कषायोंचा पूर्णपणे नाश केला आहे, ते अरिहंत होत. यांना 'जिनेन्द्र' (ज्यांनी मनाला आणि इंद्रियांना जिंकले आहे) किंवा 'तीर्थंकर' असेही म्हटले जाते.
स्वरूप व वैशिष्ट्ये:

• चार घाती कर्मांचा नाश: यांनी आपल्या आत्म्याला आवरणारे चार 'घाती कर्म' (ज्ञानाववरण, दर्शनाववरण, मोहनीय आणि अंतराय) पूर्णपणे नष्ट केलेले असतात.
• अरिहंत अवस्थेत असताना त्यांच्याकडे चार 'अघाती कर्म' (आयुष्य, नाम, गोत्र आणि वेदनीय) शिल्लक असतात. जोपर्यंत हे आयुष्य कर्म पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत ते शरीरात राहून लोकाल्याण व धर्माचा उपदेश करतात. जेव्हा हे अघाती कर्मही संपतात, तेव्हा ते शरीर त्याग करून सिद्ध परमेष्ठी (मोक्ष) पद प्राप्त करतात.
• चतुर् अनंत चतुष्टय (चार अनंत गुण): केवलज्ञान प्रगट झाल्यावर त्यांना हे चार अनंत गुण प्राप्त होतात:
  अनंत ज्ञान: त्रैलोक्य आणि भूत-भविष्य-वर्तमानकाळाचे संपूर्ण ज्ञान.
  अनंत दर्शन: संपूर्ण विश्वाचे एकाच वेळी दर्शन.
  अनंत वीरू (सामर्थ्य): आत्म्याचे सर्वोच्च आणि असीम सामर्थ्य.
  अनंत सुख: विनाशाशी न पावणारे शाश्वत आत्मानंद सुख.
• सशरीर अवस्था: मोक्ष जाण्यापूर्वी ते मानवी शरीरात विहार करतात. (मात्र त्यांच्या शरीरात हाडे, मांस, रक्त इत्यादी धातूंचे विकार नसून ते अतिशय तेजोमय आणि वैक्रिय लब्ध युक्त असतात).
• समवशरण रचना: तीर्थंकर अरिहंतांचे विहार करताना किंवा उपदेश देतेवेळी देवांद्वारे एक भव्य व दिव्य सभा रचली जाते, ज्याला 'समवशरण' म्हणतात. येथे सर्व जाती-प्राणी भेदभावाविना बसून त्यांची दिव्यवाणी ऐकतात.
• दिव्यध्वनि (ओम्कार वाणी): अरिहंत भगवंत तोंडाने शब्द उच्चारून बोलत नाहीत, त्यांच्या मुखातून नैसर्गिकरीत्या 'दिव्यध्वनि' खदखदते, जी प्रत्येक जीव आपापल्या भाषेत समजून घेतो.
• समवशरण रचनेत विराजमान होऊन हे सर्वसाधारण जिवांच्या कल्याणासाठी दिव्य ध्वनि (वाणी) द्वारे धर्मप्रसार करतात.