अरिहंत परमेष्ठींचे गुण

अरिहंत परमेष्ठींना एकूण ४६ गुण असतात: ४ अनंत चतुष्टय + ८ प्रातिहार्य + ३४ अतिशय (१० जन्मजात + १० केवलज्ञानाचे + १४ देवकृत).

४ अनंत चतुष्टय

#गुणअर्थ
1अनंतज्ञानत्रिकालातील सर्व द्रव्ये व पर्याय एकाच वेळी जाणणारे केवलज्ञान.
2अनंतदर्शनसर्व पदार्थांचा परिपूर्ण सामान्य बोध.
3अनंतसुखमोहनीय कर्माच्या क्षयाने प्रकट होणारे अबाधित, स्वाभाविक सुख.
4अनंतवीर्यअंतराय कर्माच्या क्षयाने प्राप्त अमर्याद आत्मशक्ती.

८ प्रातिहार्य

#गुणअर्थ
1अशोकवृक्षभगवंताजवळ शोकहारक अशोक वृक्ष असतो.
2सिंहासनरत्नजडित सिंहासनावर भगवान विराजमान असतात.
3छत्रत्रयमस्तकावर तीन छत्रे - तीन लोकांच्या स्वामित्वाचे प्रतीक.
4भामंडलदेहाभोवती तेजस्वी प्रभामंडल.
5दिव्यध्वनीसर्व श्रोत्यांना आपापल्या भाषेत समजणारी भगवंतांची वाणी.
6पुष्पवृष्टीदेवांकडून आकाशातून सुगंधी फुलांचा वर्षाव.
7चौसष्ठ चामरदेव चौसष्ठ चामरे ढाळतात.
8देवदुंदुभीआकाशात देव दुंदुभी वाजवतात.

३४ अतिशय: १० जन्मजात अतिशय

#गुणअर्थ
1अतिशय सुंदर रूपअनुपम सौंदर्य.
2सुगंधित शरीरशरीरातून स्वाभाविक सुगंध.
3घामरहित शरीरशरीराला घाम येत नाही.
4मल-मूत्ररहितशरीरात मल-मूत्राचा अभाव.
5हित-मित-प्रिय वचनहितकारक, मोजके व गोड बोलणे.
6अतुल्य बलअप्रतिम शारीरिक बल.
7श्वेत रक्तरक्त दुधासारखे पांढरे.
8१००८ शुभ लक्षणेशरीरावर शंख, चक्र आदी १००८ शुभ चिन्हे.
9समचतुरस्र संस्थानसर्व अवयवांचे परिपूर्ण प्रमाणबद्ध स्वरूप.
10वज्रर्षभनाराच संहननवज्रासारखे अत्यंत बळकट हाडांचे बांधकाम.

१० केवलज्ञानाचे अतिशय

#गुणअर्थ
1एक योजन सुभिक्षचारी दिशांना सुमारे १०० योजनांपर्यंत सुकाळ.
2आकाशगमनभगवान भूमीपासून वर आकाशात चालतात.
3प्राणिवधाचा अभावत्यांच्या सान्निध्यात हिंसा होत नाही.
4कवलाहाराचा अभावअन्नग्रहण नसते.
5उपसर्गाचा अभावकोणताही उपसर्ग वा उपद्रव होत नाही.
6चतुर्मुख दिसणेचारी दिशांना मुख दिसते.
7सर्व विद्यांचे ईश्वरत्वसर्व विद्यांचे स्वामित्व.
8छायारहित शरीरशरीराची सावली पडत नाही.
9पापण्या न हलणेनेत्र टपटप न करता स्थिर राहतात.
10नख-केश न वाढणेनखे व केस वाढत नाहीत.

१४ देवकृत अतिशय

#गुणअर्थ
1अर्धमागधी भाषाभगवंतांची वाणी सर्वांना समजणाऱ्या अर्धमागधी भाषेत.
2सर्व जीवांत मैत्रीपरस्पर वैर असलेले प्राणीही मैत्रीने राहतात.
3सर्व ऋतूंची फळे-फुलेसर्व ऋतूंची फळे-फुले एकाच वेळी येतात.
4दर्पणासम भूमीभूमी आरशासारखी स्वच्छ.
5मंद सुगंधी वायूसुखद, सुगंधी, मंद वारा.
6सर्वांना आनंदसर्व जीव आनंदित होतात.
7कंटकरहित भूमीवायुकुमार देव भूमी काटे-खडेरहित करतात.
8गंधोदक वृष्टीमेघकुमार देव सुगंधी जलवृष्टी करतात.
9चरणांखाली कमळेचालताना चरणांखाली देव सुवर्णकमळे रचतात.
10धान्य निष्पत्तीशालिधान्य भरघोस पिकते.
11निर्मल आकाशआकाश धूळ-ढगांविना स्वच्छ.
12निर्मल दिशासर्व दिशा धुकेरहित व प्रसन्न.
13जय-जयकारदेव आकाशातून जयघोष करतात.
14धर्मचक्रभगवंतांसमोर धर्मचक्र चालते, सोबत अष्टमंगल द्रव्ये.

आगम आधार: तिलोयपण्णत्ती, नियमसार, तत्त्वार्थसूत्र अध्याय १०.

पुढे: सिद्ध परमेष्ठी →
📝 नवीनतम प्रश्नमंजुषा: दीपावली विशेष प्रश्नमंजुषा – भगवान महावीर निर्वाणसोडवा →
🏠मुख्य पान📿जिनवाणी⛰️तीर्थक्षेत्र📖आगम🧘तत्त्वज्ञान