सिद्ध परमेष्ठी

ज्यांनी संसाराची सर्व बंधने, कर्मे आणि जन्म-मरण चक्राचा पूर्णपणे अंत केला आहे आणि स्वतःचे मूळ शुद्ध आत्म-स्वरूप प्राप्त करून सिद्ध (मोक्ष) पद प्राप्त केले आहे, ते सिद्ध परमेष्ठी होत.
स्वरूप व वैशिष्ट्ये:

हे अष्ट कर्मांचा (चार घाती आणि चार अघाती कर्म) पूर्णक्षय करून कर्ममुक्त झालेले असतात.
अशरीरी अवस्था: हे पंच परमेष्ठींपैकी एकमेव असे परमेष्ठी आहेत जे शरीररहित (अशरीरी) असतात. त्यांच्याकडे भौतिक शरीर, इंद्रिया किंवा मन नसते; ते केवळ शुद्ध चेतना, ज्ञान आणि आनंदाचे अनंत पुंज असतात.
ते जन्म-मरण, सुख-दुःख आणि संसार चक्राच्या पलीकडे निघून गेले असून शुद्ध चेतना किंवा आत्म्याच्या रूपात अनंत काळ अनंत सुखात लीन असतात.

सिद्ध कसे होतात? (मोक्ष प्राप्तीची प्रक्रिया)
जेव्हा एखादा जीव आपल्या तपस्या, साधना आणि आत्मशुद्धीच्या बळावर मनातील सर्व कर्मांचा पूर्णपणे क्षय करतो, तेव्हा त्याला मोक्ष मिळतो.

अष्ट कर्मांचा नाश: सिद्ध होण्यासाठी आत्म्याशी सलग्न आठही कर्मे (४ घाती आणि ४ अघाती) पूर्णपणे नष्ट होणे आवश्यक असते.
ऊर्ध्वगमन (वरती जाण्याचा स्वभाव): जेव्हा आठही कर्मे (चार घाती आणि चार अघाती) पूर्णपणे नष्ट होतात, तेव्हा शुद्ध आत्मा एका समयात ऊर्ध्वगमन करून (वरच्या दिशेने उड्डाण करून) विश्वाच्या सर्वात टोकावर असलेल्या 'सिद्धशिला' वर जाऊन स्थिर होतो. जसे एरंडबीजाचे तेल किंवा पाण्यात फुगलेला एरंडाचा घटक आपोआप पाण्याच्या वर येतो, किंवा जसे अग्नीची ज्वाला नेहमी वर जाते
सिद्धशिलावर पोहोचल्यानंतर आत्मा तिथेच सदाकाळासाठी स्थिर होतो.

पुढे: सिद्ध परमेष्ठींचे गुण →