द्रव्यार्थिक उप नय

स्वरूप: आलापपद्धतीत द्रव्यार्थिक नयाचे दहा उपनय सांगितले आहेत. काही उपनय शुद्ध द्रव्याला (कर्म, भेद, उत्पाद-व्यय यांची अपेक्षा न ठेवता) पाहतात, तर काही अशुद्ध द्रव्याला (कर्मोपाधी, भेदकल्पना किंवा उत्पाद-व्ययाच्या अपेक्षेने) पाहतात. तसेच स्वद्रव्यादी चतुष्टयग्राही, परद्रव्यादी ग्राही, परमभावग्राही इ. उपनयही आहेत.

उपयोग: हे उपनय एकाच द्रव्याकडे सूक्ष्म-सूक्ष्म अपेक्षांनी पाहण्यास मदत करतात, जेणेकरून शुद्ध आत्मस्वरूप आणि संसारी अवस्था यांच्यातील नेमका फरक स्पष्ट होतो. प्रत्येक उपनयाचे वर्णन त्याच्या स्वतंत्र पानावर दिले आहे.

दहा द्रव्यार्थिक उपनय (आलापपद्धति ४६):

क्र.	उपनय	वर्ग	सूत्र
१	कर्मोपाधिनिरपेक्ष शुद्ध	शुद्ध	४७
२	सत्ताग्राहक शुद्ध (उत्पाद-व्यय गौण)	शुद्ध	४८
३	भेदकल्पनानिरपेक्ष शुद्ध	शुद्ध	४९
४	कर्मोपाधिसापेक्ष अशुद्ध	अशुद्ध	५०
५	उत्पादव्ययसापेक्ष अशुद्ध	अशुद्ध	५१
६	भेदकल्पनासापेक्ष अशुद्ध	अशुद्ध	५२
७	अन्वयसापेक्ष	—	५३
८	स्वद्रव्यादिग्राहक	—	५४
९	परद्रव्यादिग्राहक	—	५५
१०	परमभावग्राहक	—	५६