द्रव्यार्थिक नय

वस्तूच्या त्रिकालवर्ती-ध्रुव-अंतरंग द्रव्य धर्माचे कथन

स्वरूप: "द्रव्यमेव अर्थः प्रयोजनं यस्य" — ज्याचे प्रयोजन द्रव्य आहे तो द्रव्यार्थिक नय. तो वस्तूतील नित्यता, एकता आणि अभेद पाहतो. या नयाने जीव अनादी-अनंत, अविनाशी आणि सदा ज्ञानस्वभावी आहे.

दृष्टांत: बालपण, तारुण्य आणि वार्धक्य या अवस्था बदलल्या तरी "तोच हा देवदत्त" असे ओळखणे हा द्रव्यार्थिक दृष्टिकोन आहे. मनुष्य, देव, तिर्यंच अशा गती बदलल्या तरी जीव तोच राहतो.

भेद: सात नयांपैकी नैगम, संग्रह आणि व्यवहार हे द्रव्यार्थिक नयाचे भेद आहेत. आलापपद्धतीत याचे दहा उपनय सांगितले आहेत (उदा. कर्मोपाधि निरपेक्ष शुद्ध द्रव्यार्थिक, सत्ताग्राहक शुद्ध द्रव्यार्थिक इ.).

साधनेत उपयोग: या नयाने "माझा आत्मा मूळ स्वरूपाने शुद्ध, ज्ञानानंदमय आहे" ही दृष्टी मिळते, जी आत्मविश्वास आणि सम्यग्दर्शनाचा आधार आहे.