सम्यग्ज्ञानाची आठ अंग
जैन परंपरेत सम्यग्ज्ञान शुद्ध, निर्दोष आणि प्रभावी राहण्यासाठी त्याची ८ अंगे (गुण/नियम) सांगितली आहेत. जसे शरीराची सर्व अंगे सुदृढ असल्यावरच शरीर पूर्ण मानले जाते, तसेच या ८ अंगांचे पालन केल्यावरच ज्ञान हे 'निर्दोष सम्यग्ज्ञान' बनते.
१. शब्द/ग्रंथ शुद्धी (ज्ञान/पाठ) : योग्य व शुद्ध पाठांतर - शास्त्रांचे किंवा मंत्रांचे वाचन करताना शब्द किंवा श्लोक चुकीचे न वाचणे, तर शुद्ध आणि स्पष्ट उच्चार करणे.
२ अर्थ शुद्धी: अचूक अर्थ समजणे - केवळ शब्द पाठांतर न करता, त्या शब्दांचा आणि गाथांचा खरा दार्शनिक अर्थ काय आहे तो अचूक समजून घेणे.
३ उभय शुद्धी: शब्द व अर्थाचा मेळ - केवळ शब्द किंवा केवळ अर्थ न मानता, शब्द (पाठ) आणि अर्थ (भाव) या दोघांचाही योग्य समन्वय साधणे.
४ काल शुद्धी: योग्य वेळेचे पालन - शास्त्रांचे अध्ययन, वाचन आणि चिंतन करण्यासाठी ठरवून दिलेल्या योग्य काळातच (स्वाध्याय कालात) अभ्यास करणे. (उदा. अकाल किंवा अशुद्ध प्रसंगी स्वाध्याय न करणे).
५ विनय शुद्धी: आदर व नम्रता - ज्ञान देणारे गुरू, ज्ञानी पुरुष, शास्त्र आणि खुद्द ज्ञानाप्रती अत्यंत नम्रता व आदरभावाचा (विनय) अंगीकार करणे. अहंकाराचा त्याग करणे.
६ बहुमान शुद्धी: उत्साह व बहुमान - ज्ञान प्राप्त करताना आणि शास्त्राचा अभ्यास करताना मनात उत्साह, आदर आणि ज्ञानाबद्दल विशेष गौरव असणे. उदासीन न राहणे.
७ अनिन्हव शुद्धी: कृतज्ञता (गुरूंचे नाव न लपवणे) - ज्या गुरूंकडून किंवा व्यक्तीकडून ज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्यांचे नाव न लपवणे. मिरासदारी न दाखवता गुरूंप्रती प्रामाणिक राहणे.
८ व्यंजन शुद्धी: शुद्ध उच्चार व स्पष्टता - शास्त्रातील शब्दांचा उच्चार करताना अक्षरे, काना-मात्रा गाळ न करता स्पष्ट आणि अचूक शब्दोच्चार करणे.
३ उभय शुद्धी: शब्द व अर्थाचा मेळ - केवळ शब्द किंवा केवळ अर्थ न मानता, शब्द (पाठ) आणि अर्थ (भाव) या दोघांचाही योग्य समन्वय साधणे.
४ काल शुद्धी: योग्य वेळेचे पालन - शास्त्रांचे अध्ययन, वाचन आणि चिंतन करण्यासाठी ठरवून दिलेल्या योग्य काळातच (स्वाध्याय कालात) अभ्यास करणे. (उदा. अकाल किंवा अशुद्ध प्रसंगी स्वाध्याय न करणे).
५ विनय शुद्धी: आदर व नम्रता - ज्ञान देणारे गुरू, ज्ञानी पुरुष, शास्त्र आणि खुद्द ज्ञानाप्रती अत्यंत नम्रता व आदरभावाचा (विनय) अंगीकार करणे. अहंकाराचा त्याग करणे.
६ बहुमान शुद्धी: उत्साह व बहुमान - ज्ञान प्राप्त करताना आणि शास्त्राचा अभ्यास करताना मनात उत्साह, आदर आणि ज्ञानाबद्दल विशेष गौरव असणे. उदासीन न राहणे.
७ अनिन्हव शुद्धी: कृतज्ञता (गुरूंचे नाव न लपवणे) - ज्या गुरूंकडून किंवा व्यक्तीकडून ज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्यांचे नाव न लपवणे. मिरासदारी न दाखवता गुरूंप्रती प्रामाणिक राहणे.
८ व्यंजन शुद्धी: शुद्ध उच्चार व स्पष्टता - शास्त्रातील शब्दांचा उच्चार करताना अक्षरे, काना-मात्रा गाळ न करता स्पष्ट आणि अचूक शब्दोच्चार करणे.