मल्लिनाथ

मल्लिनाथ हे एकोणिसावे तीर्थंकर असून त्यांचे पिता राजा कुंभराज व माता प्रभादेवी होत्या. त्यांच्या ५ कल्याणकांपैकी ४ कल्याणक (गर्भ, जन्म, तप/दीक्षा आणि केवलज्ञान) हे मिथिला नगरीत झाले व  ५ वे मोक्ष कल्याणक सम्मेद शिखरजी येथे झाले.

पूर्वभव 
जैन पुराणानुसार (विशेषतः उत्तरपुराण आणि महापुराण), तीर्थंकर होण्यापूर्वी भगवान मल्लिनाथ यांचा जीव 'महाविदेह क्षेत्रातील' राजा वैश्रावण (किंवा महाबल) होता. त्यांनी आपल्या पूर्वजन्मात तीव्र वैराग्य धारण करून कडक तपश्चर्या केली, १६ भावनांचे चिंतन केले आणि 'तीर्थंकर नाम-गोत्र' कर्माचे बंध केले. त्यानंतर स्वर्गात अहमिंद्र म्हणून जन्म घेऊन तेथून  त्यांनी मिथिलापुरीत जन्म घेतला.
नावामागील कथा व जन्म

• सुगंधाचा अनुभव: भगवान मल्लिनाथ गर्भात असताना त्यांच्या मातेच्या (राणी प्रजावती) शरीरातून आणि संपूर्ण महालातून अत्यंत दिव्य, मंद आणि शांत करणारा सुगंध येत असे.
• नावाचा अर्थ: 'मल्ली' या शब्दाचा एक अर्थ 'मोगऱ्याचे फूल' असा होतो. ज्याप्रमाणे मोगऱ्याचे फूल अत्यंत पवित्र, शुभ्र आणि सुगंधित असते, त्याचप्रमाणे भगवंतांचे रूप आणि गुण अत्यंत निष्कलंक व सुगंधी होते, म्हणून त्यांचे नाव 'मल्लिनाथ' ठेवण्यात आले.

भगवान मल्लिनाथ हे बाल ब्रह्मचारी मानल्या गेलेल्या ५ तीर्थंकरांपैकी एक आहेत (वासुपूज्य, मल्लिनाथ, नेमिनाथ, पार्श्वनाथ आणि महावीर). त्यांनी कधीही विवाह केला नाही आणि लहान वयातच संसाराचा त्याग करून दीक्षा घेतली.

अतिशय जलद केवलज्ञान प्राप्ति
२४ तीर्थंकरांपैकी भगवान मल्लिनाथ हे अशा तीर्थंकरांपैकी एक आहेत ज्यांना दीक्षेनंतर अत्यंत कमी वेळात केवलज्ञान (सर्वज्ञता) प्राप्त झाले.
त्यांनी दीक्षा घेतल्यावर केवळ १ दिवसाच्या (६ घडी/काही तासांच्या) कठोर ध्यान आणि मौनानंतर अशोक वृक्षाखाली घातिया कर्मांचा नाश करून केवलज्ञान प्राप्त केले.

समवसरणाची रचना आणि उपदेश

• भगवान मल्लिनाथ यांनी समवसरणात संसाराचे क्षणभंगुरत्व, आत्म्याचे शुद्ध स्वरूप, अहिंसा आणि अपरिग्रह यांवर गंभीर देशना (उपदेश) दिली.
•  त्यांच्या उपदेशाने प्रभावित होऊन हजारो जीवांनी सम्यग्दर्शन प्राप्त केले आणि मुनी-आर्यिका दीक्षा घेतली.
• मुख्य गणधर: विशाख (एकूण २८ गणधर)
• शासंदेव (यक्ष व यक्षी): कुबेर यक्ष आणि अपराजिता देवी (यक्षी).
• मुनी व साध्वी संघ: त्यांच्या धर्मसंघात सुमारे ४०,००० मुनी (साधू) आणि ५५,००० आर्यिका (साध्वी) होत्या.