महावीर जयंती
महावीर जयंती ('महावीर जन्म कल्याणक') हा जैन धर्मातील सर्वात महत्त्वाचा आणि पवित्र उत्सव आहे. हा दिवस २४ वे आणि अंतिम तीर्थंकर भगवान महावीर यांच्या जन्मदिनानिमित्त अत्यंत भक्तिभावाने आणि उत्साहाने दरवर्षी चैत्र शुक्ल त्रयोदशी ला साजरा केला जातो.
उत्सव साजरी करण्याची पद्धत
- रथयात्रा आणि शोभायात्रा: या दिवशी शहरांमध्ये भगवान महावीरांची भव्य रथयात्रा काढली जाते. पालखीत किंवा रथात भगवान महावीरांची मूर्ती ठेवून मिरवणूक काढली जाते.
- महामस्तकाभिषेक: जिनालयांमध्ये (जैन मंदिरात) सकाळी भगवान महावीरांच्या मूर्तीचा विशेष अभिषेक केला जातो.
- प्रवचन व विचार गोष्ठी: मंदिरात आचार्यांची व विद्वानांची प्रवचने होतात, ज्याद्वारे महावीरांच्या अहिंसा व अपरिग्रह तत्त्वांचा प्रचार केला जातो.
- दान आणि समाजसेवा: या दिवशी गरीब व गरजूंना अन्न, कपडे आणि औषधांचे दान (अभयदान/ज्ञानदान) दिले जाते. तसेच पक्षी आणि प्राण्यांच्या संरक्षणासाठी विशेष कार्य केले जाते.
भगवान महावीरांची शिकवण केवळ जैन धर्मापुरती मर्यादित नसून ती संपूर्ण मानवजातीसाठी मार्गदर्शक आहे. त्यांनी सांगितलेली अहिंसा, सर्व मतांचा आदर करणारा अनेकांतवाद आणि गरजा मर्यादित ठेवण्याचा अपरिग्रह हा सिद्धांत आजही जगभरातील पर्यावरण रक्षण, जागतिक शांतता आणि विषमता निर्मूलनासाठी अत्यंत प्रासंगिक मानला जातो.