आचार्य परमेष्ठींचे गुण

आचार्य परमेष्ठींना ३६ गुण असतात: १२ तप + १० धर्म + ५ आचार + ६ आवश्यक + ३ गुप्ती.

१२ तप: ६ बाह्य तप

#गुणअर्थ
1अनशनआहाराचा पूर्ण त्याग.
2ऊनोदरभूकेपेक्षा कमी आहार.
3वृत्तिपरिसंख्यानआहारासाठी विशिष्ट नियम/संकल्प घेणे.
4रसपरित्यागदूध, तूप, गोड आदी रसांचा त्याग.
5विविक्तशय्यासनएकांत स्थानी निवास.
6कायक्लेशशरीराला सोसवणारे तप (आतापन इ.).

६ अभ्यंतर तप

#गुणअर्थ
1प्रायश्चित्तदोषांची आलोचना व शुद्धी.
2विनयगुरू व रत्नत्रयाप्रती आदर.
3वैयावृत्यसाधूंची सेवा.
4स्वाध्यायशास्त्राध्ययन.
5व्युत्सर्गदेह व परिग्रहाबद्दलचे ममत्व सोडणे.
6ध्यानएकाग्र चिंतन.

१० धर्म (दशलक्षण)

#गुणअर्थ
1उत्तम क्षमाक्रोधाचा अभाव.
2उत्तम मार्दवअहंकाराचा अभाव.
3उत्तम आर्जवकपट-मायेचा अभाव.
4उत्तम शौचलोभाचा अभाव, आंतरिक पवित्रता.
5उत्तम सत्यसत्य व हितकारक भाषण.
6उत्तम संयमप्राणिरक्षण व इंद्रियनिग्रह.
7उत्तम तपइच्छांचा निरोध.
8उत्तम त्यागपरिग्रहाचा त्याग व दान.
9उत्तम आकिंचन्य"हे माझे नाही" असा भाव.
10उत्तम ब्रह्मचर्यआत्मस्वरूपात रमणे, कामविकारांचा त्याग.

५ आचार

#गुणअर्थ
1दर्शनाचारसम्यग्दर्शनाचे निर्दोष पालन.
2ज्ञानाचारसम्यग्ज्ञानाची आराधना.
3चारित्राचारसम्यक्चारित्राचे पालन.
4तपाचारतपाचे आचरण.
5वीर्याचारआपली शक्ती न लपवता मोक्षमार्गात लावणे.

६ आवश्यक

#गुणअर्थ
1समता (सामायिक)सुख-दुःखात समभाव.
2वंदनातीर्थंकरांना वंदन.
3स्तुतीचोवीस तीर्थंकरांची स्तुती.
4प्रतिक्रमणदोषांपासून परावृत्ती.
5प्रत्याख्यानभावी दोषांचा त्याग.
6कायोत्सर्गदेहाचे ममत्व सोडून ध्यानस्थ राहणे.

३ गुप्ती

#गुणअर्थ
1मनोगुप्तीमनाच्या अशुभ प्रवृत्तीचा निरोध.
2वचनगुप्तीवाणीचा संयम.
3कायगुप्तीशरीराच्या हालचालींचा संयम.

आगम आधार: मूलाचार, भगवती आराधना, तत्त्वार्थसूत्र अध्याय ९.

संबंधित संकल्पना

(दस/दश) धर्मगुप्ती धर्म६ आवश्यक कर्तव्येतप
पुढे: उपाध्याय परमेष्ठी →
📝 नवीनतम प्रश्नमंजुषा: दीपावली विशेष प्रश्नमंजुषा – भगवान महावीर निर्वाणसोडवा →
🏠मुख्य पान📿जिनवाणी⛰️तीर्थक्षेत्र📖आगम🧘तत्त्वज्ञान