अंतराय कर्म

• स्वरूप: इच्छा असूनही किंवा धन-सामग्री जवळ असूनही सत्पात्राला दान देता न येणे किंवा दानाचे भाव न होणे.
• उदाहरण: घरात अन्न/धन भरपूर आहे, दारात पात्र किंवा भुकेलेला माणूस आला आहे, पण देण्याची बुद्धी न होणे किंवा कोणीतरी मध्येच थांबवणे.

• स्वरूप: भरपूर परिश्रम, प्रयत्न आणि योग्यता असूनही अपेक्षित फायदा, पगार, नफा किंवा वस्तू न मिळणे.
• उदाहरण: व्यापारी दिवसभर दुकानात बसतो, ग्राहक येतात पण शेवटच्या क्षणी खरेदी न करता निघून जातात.

• स्वरूप: ज्या वस्तूंचा एकदाच उपभोग घेता येतो (उदा. अन्न, पाणी, मिठाई, माळ इत्यादी), त्या गोष्टी समोर असूनही खाता किंवा भोगता न येणे.
• उदाहरण: ताटात आवडीचे अन्न वाढले आहे, पण अचानक दात दुखू लागणे, तब्येत बिघडणे किंवा ताट सोडून जावे लागणे.

• स्वरूप: ज्या वस्तूंचा वारंवार उपभोग घेतला जातो (उदा. वस्त्र, घर, गाडी, पलंग, स्त्री/पती इत्यादी), त्या वस्तू असूनही वापरता न येणे.
• उदाहरण: आलिशान घर आणि महागडी गाडी दारात उभी आहे, पण आजारपणामुळे किंवा इतर अडचणींमुळे हॉस्पिटलात पडून राहावे लागणे.

• स्वरूप: आत्म्यामध्ये, शरीरात आणि मनामध्ये काम करण्याची क्षमता किंवा शक्ती असूनही ती प्रगट न होणे; आळस आणि ग्लानी येणे.
• उदाहरण: स्वाध्याय किंवा ध्यान करायला बसल्यावर अचानक प्रचंड झोप किंवा आळस येणे, धर्माच्या कामात उत्साह न वाटणे.

• दुसऱ्याच्या कार्यात अडथळा आणणे: कोणी दान देत असेल, पूजा करत असेल, शिक्षण घेत असेल किंवा उत्तम व्यवसाय करत असेल, तर त्याच्या कार्यात विघ्न आणणे.
• सत्पात्राला दान देण्यापासून रोखणे: "दान देऊ नको, तुझे नुकसान होईल" असे म्हणून दुसऱ्याला दानापासून परावृत्त करणे.
• जीवहिंसा व छळ: प्राण्यांना अन्ना- पाण्यापासून वंचित ठेवणे, त्यांना बांधून ठेवणे किंवा पांजरपोळ/गोशाळा चालवण्यात अडथळे आणणे.
• देव-शास्त्र-गुरूंच्या भक्तीत विघ्न: मुनिराजांच्या आहारचर्येत किंवा पूजा-अभिषेकात अडथळा आणणे.

• दानांतराय क्षय: अनंत दान - सर्व जीवांना अभयदान देण्याचे सामर्थ्य.
• लाभांतराय क्षय: अनंत लाभ- अनंत केवलज्ञानाची प्राप्ती. 
• भोगांतराय क्षय: अनंत भोग- समवसरणात निरंतर गंधकुटी आणि पुष्पवृष्टी. 
• उपभोगांतराय क्षय: अनंत उपभोग- दिव्यध्वनी, सिंहासन, छत्र, चामर इत्यादी विभूती. 
• वीर्यांतराय क्षय: अनंत वीर्य- आत्म्याची अनंत, अक्षय आणि कधीही न थकणारी शक्ती.

• दुसऱ्याच्या शुभ कार्यात मदत करा: कोणी धार्मिक, शैक्षणिक किंवा सामाजिक कार्य करत असेल तर त्यात कधीही विघ्न आणू नका; उलट शक्य ती मदत करा.
• नित्य दानाची सवय लावा: स्वतःच्या कमाईतील काही भाग सत्पात्र दान (आहार, औषध, ज्ञान, अभयदान) करण्यासाठी वापरा.
• आळस सोडा (वीर्य प्रकट करा): स्वाध्याय, सामायिक आणि धार्मिक अनुष्ठानांमध्ये आळस न करता आत्मशक्तीचा पूर्ण वापर करा.
• अनुमोदना करा: जेव्हा कोणी चांगले काम करतो, तेव्हा मनापासून त्याचे कौतुक (अनुमोदना) करा.

दानलाभभोगोपभोगवीर्याणाम् ॥१३॥

दाणं लाभो भोगो उपभोगो वीरियं च पंचविहं। अन्तरायं कम्मं तु अत्ताणं विग्घं कुणइ ॥ गाथा २६५

विघ्नकरणमन्तरायस्य ॥२७॥