अमृताशीति

अमृताशीति हा आचार्य योगींदुदेव यांच्या नावे प्रसिद्ध असलेला सुमारे ८० संस्कृत श्लोकांचा ग्रंथ आहे ('अशीति' म्हणजे ऐंशी). 'अमृत' म्हणजे मोक्षसुख; त्या अमृताकडे नेणारा उपदेश यात आहे. ग्रंथाची सुरुवात सांसारिक सुखाच्या निःसारतेपासून होते आणि शेवट ध्यानयोग — विशेषतः अर्हंत-मंत्र व अनाहत नादाची आराधना — याकडे होतो, हे याचे वैशिष्ट्य आहे.

विषयानुसार सारांश

• वैराग्याची पायाभरणी (श्लोक १–१८): मंगलाचरण; विषयसुखासाठी धन मिळवण्याचे विविध प्रयत्न — राजदरबारातील धडपड, लक्ष्मीचे दोष; दुःखबहुल संसारात सुखाचा अंश मानणे हीच चूक; स्वानुभूतीतून येणाऱ्या आनंदाचा महिमा; शरीराची अपवित्रता; भेदविज्ञान नसलेल्या माणसाची प्रवृत्ती.
• मोहावर विजय व समता (श्लोक १९–२७): मोहरूपी शत्रूला जिंकण्याचा उपाय; समताभावनेचे सामर्थ्य; चारित्राच्या आराधनेविना सुख नाही; कामाग्नीमध्येही समतेने शीतलता; समाधिसुखाची प्रेरणा; ध्यानसामग्रीचे वर्णन.
• मंत्र व अनाहत-ध्यान (श्लोक २८–५३): अर्हंत परमात्म्याच्या बीजाक्षरांची आराधना व तिचे फल; सकल व निष्कल परमात्म्याचे वाच्य-वाचक; अजपा जप; अर्हंत ध्यानाचे भेद; अनाहत मंत्र, बिंदू व नाद यांची आराधना — नादाची उत्पत्ती, स्थान, भेद व फल; ज्योतिरूप अनाहत.
• गुरू व मोक्षमार्ग (श्लोक ५४–८०): काळ व मोहामुळे उपदेशाचा ह्रास; गुरूच्या उपदेशाविना तत्त्वज्ञान नाही; गुरुउपदेशाचे महत्त्व व कृतज्ञता; मोक्षमार्गाची आराधना आणि परमात्मपदाची प्राप्ती.

महत्त्व

जैन परंपरेतील मंत्र-ध्यान आणि नादयोगाचे वर्णन असलेल्या मोजक्या ग्रंथांपैकी हा एक आहे. वैराग्य, समता व ध्यान यांचा क्रमाने विकास दाखवणारा हा ग्रंथ ध्यानसाधकांसाठी विशेष उपयुक्त आहे.