निःशंकित अंग

भगवंतांनी सांगितलेले तत्व हेच आहे व असेच आहे, याप्रमाणे मोक्षमार्गाविषयी अचल रुची व गाढ श्रद्धा असणे.

अर्थ: तत्त्व 'हेच आहे, असेच आहे, दुसरे नाही, दुसऱ्या प्रकारे नाही' - अशी आप्त, आगम व गुरु यांच्याविषयी तलवारीच्या धारेवर ठेवलेल्या पाण्यासारखी अचल (निश्चल) श्रद्धा व मोक्षमार्गात संशयरहित रुची म्हणजे निःशंकित अंग.

स्थान: सम्यग्दर्शनाच्या आठ अंगांपैकी पहिले अंग. ज्याप्रमाणे एका अक्षराने कमी असलेला मंत्र विषाची वेदना दूर करू शकत नाही, त्याचप्रमाणे अंगहीन सम्यग्दर्शन संसाराची परंपरा नष्ट करण्यास समर्थ नाही (रत्नकरण्ड श्रावकाचार, श्लोक २१).

विरुद्ध दोष: शंका (आप्त-आगम-गुरु व तत्त्वांविषयी संशय); सात भये (इहलोक, परलोक, वेदना, अरक्षा, अगुप्ति, मरण, आकस्मिक भय) हे निःशंकितत्वाचे बाधक मानले जातात.

प्रसिद्ध उदाहरण (परंपरागत): अंजन चोर - जिनदत्त सेठकडून णमोकार मंत्रावर दृढ श्रद्धा ठेवून अंजन चोराने शिंक्यावरून उडी मारली व आकाशगामिनी विद्या सिद्ध केली, असे कथानक कथाकोशांत सांगितले आहे.

आठ अंगांचा सारांश:

इदमेवेदृशमेव तत्त्वं नान्यन्न चान्यथा। इत्यकम्पायसाम्भोवत् सन्मार्गेऽसंशया रुचिः॥११॥ तत्त्व 'हेच आहे, असेच आहे, दुसरे नाही, दुसऱ्या प्रकारे नाही' - अशी आप्त, आगम व गुरु यांच्याविषयी तलवारीच्या धारेवर ठेवलेल्या पाण्यासारखी अचल (निश्चल) श्रद्धा व मोक्षमार्गात संशयरहित रुची म्हणजे निःशंकित अंग.

तावदञ्जनचौरोऽङ्गे ततोऽनन्तमतिः स्मृता। उद्दायनस्तृतीयेऽपि तुरीये रेवती मता॥१९॥ आठ अंगांत प्रसिद्ध झालेल्यांची नावे क्रमाने सांगितली आहेत (श्लोक १९-२०); यातील पहिले अंग - अंजन चोर.