सम्यग्दर्शनाचे आठ अंग/ गुण
- निःशंकित अंग : वीतरागी जिनदेवांनी सांगितलेल्या ७ तत्त्वांवर आणि कर्माच्या सिद्धांतावर मनात कोणतीही शंका, भीती किंवा संशय न ठेवणे. "शास्त्र सांगते तेच सत्य आहे" असा दृढ विश्वास असणे.
- निःकांक्षित अंग: धार्मिक क्रिया, तप किंवा पूजा करताना "मला संपत्ती, यश, कीर्ती किंवा स्वर्गातील सुख मिळावे" अशी कोणतीही ऐहिक किंवा सांसारिक इच्छा न बाळगणे. धर्म केवळ आत्माच्या विशुद्धीसाठी करणे.
- निर्विचिकित्सा अंग: (जैन मुनी किंवा साधू कठोर तपश्चर्या करतात, त्यामुळे त्यांचे शरीर कधी मलीन असू शकते किंवा त्यांना रोग होऊ शकतो. अशा वेळी त्यांच्या शरीराचा किंवा कोणत्याही नैसर्गिक गोष्टीचा मनात तिरस्कार/किळस न वाटणे. तसेच धर्माच्या फळाबद्दल कोणतीही शंका न बाळगणे.
- अमूढदृष्टी अंग: अंधश्रद्धा आणि मिथ्या प्रभावांपासून दूर राहणे. सच्चे वीतरागी देव सोडून इतर कोणत्याही काल्पनिक देवी-देवतांकडे (कुदेव), खोट्या गुरूंकडे (कुगुरू) किंवा अंधश्रद्धाळू प्रथांकडे (कुशास्त्र) चमत्कार किंवा लाभाच्या आशेने न वळणे.
- उपगूहन अंग: जर एखाद्या धार्मिक व्यक्तीकडून किंवा धर्माच्या आचरणात नकळत काही चूक झाली, तर त्याचा ढिंढोरा न पिटता ती चूक दूर करणे आणि धर्माचा गौरव टिकवून ठेवणे. तसेच स्वतःतील आणि इतरांमधील धार्मिक गुणांचा विकास करणे.
- स्थितिकरण अंग: जर एखादा श्रावक दुःख, दारिद्र्य किंवा अज्ञानामुळे जैन धर्मापासून किंवा योग्य मार्गावरून भटकत असेल, तर त्याला प्रेमाने, समजावून सांगून पुन्हा सम्यक् मार्गावर (सत्याच्या मार्गावर) स्थिर करणे.
- वात्सल्य अंग: जशी गाय आपल्या वासराला अत्यंत प्रेमाने चाटते आणि प्रेम देते, तसाच निःस्वार्थ आणि गाढ स्नेहाचा भाव सर्व साधर्मी (धर्माचे पालन करणारे) आणि प्राणिमात्रांबद्दल मनात बाळगणे.
- प्रभावना अंग: आपल्या ज्ञानाने, तपाने, दानाने, पूजनाने किंवा आचरणाने जैन धर्माचे महत्त्व समाजात आणि जगात वाढवणे. लोकांच्या मनात धर्माबद्दल आदर आणि श्रद्धा निर्माण होईल असे कार्य करणे.
आगम ग्रंथ संदर्भ
संबंधित विषय
निःशंकित अंग
भगवंतांनी सांगितलेले तत्व हेच आहे व असेच आहे, याप्रमाणे मोक्षमार्गाविषयी अचल रुची व गाढ श्रद्धा असणे.
निःकांक्षित अंग
इंद्रियजन्य सांसारिक सुखाची इच्छा न ठेवणे, कषायभावाची रुची न ठेवणे.
निर्विचिकित्सा अंग
कोणत्याही पदार्थाची विचिकित्सा (जुगुप्सा, किळस) न करणे. रोगी-दुःखी जीवाविषयी किळस न बाळगणे. प्रत्येक वस्तु आपापल्या स्वभावात स्थिर, सुंदर असते.
अमूढदृष्टि अंग
मिथ्यादृष्टी लोकांना मनाने अनुमोदन, संमती न देणे, वचनाने त्यांची स्तुती न करणे.
उपगूहन अंग
धर्मात्मा, तत्वज्ञानी पुरुषांचे दोष उघडपणे उघडकीस न आणणे. त्यांना एकांतात दोषांची जाणीव करणे.
स्थितीकरण अंग
रत्नत्रय धर्मात, धर्माचरणात मन स्थिर राहणे व इतरांना याची जाणिव करून धर्मकार्यात स्थिर करणे.
वात्सल्य अंग
सहधर्मींप्रती कपटरहित प्रीती व यथायोग्य विनय-भक्ती करणे; सम्यग्दर्शनाचे सातवे अंग.
प्रभावना अंग
रत्नत्रय जैन धर्माचे महत्व प्रगट करून सर्व लोकामध्ये मोक्षमार्ग स्वीकार करण्याची भावना निर्माण करणे, जागृत करणे.