आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिक पर्व

महावीर जयंती

महावीर जयंती ('महावीर जन्म कल्याणक') हा जैन धर्मातील सर्वात महत्त्वाचा आणि पवित्र उत्सव आहे. हा दिवस २४ वे आणि अंतिम तीर्थंकर भगवान महावीर यांच्या जन्मदिनानिमित्त अत्यंत भक्तिभावाने आणि उत्साहाने दरवर्षी चैत्र शुक्ल त्रयोदशी ला साजरा केला जातो.

अक्षय तृतीया

अक्षय तृतीया (वैशाख शुक्ल तृतीया) हा दिवस अत्यंत पवित्र, ऐतिहासिक आणि आदरणीय मानला जातो. या दिवसाला जैन परंपरेत दान तीर्थ प्रवर्तन दिवस' किंवा प्रथम आहार दान दिवस' असेही म्हटले जाते. याच दिवशी संसाराच्या या युगात (कर्मभूमीत) प्रथम तीर्थंकर भगवान ऋषभदेव (आदिनाथ) यांना प्रथम आहार दान देऊन 'आहार दानाची' आणि 'दान तीर्थाची' परंपरा सुरू झाली होती.

श्रुतपंचमी

श्रुतपंचमी (ज्येष्ठ शुद्ध पंचमी) च्या दिवशी जैन धर्माचा सर्वात प्राचीन आणि मुख्य आगम ग्रंथ षट्खंडागम लिहून पूर्ण झाला होता आणि प्रथमच भगवान महावीरांची मौखिक वाणी ग्रंथरूपात (लिखीत स्वरूपात) साठवली गेली.

अष्टाह्निका पर्व (आषाढ)

अष्टाह्निका पर्व हा दिगंबर जैन परंपरेतील अत्यंत प्राचीन, पवित्र आणि महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक उत्सव आहे. हा सण वर्षातून ३ वेळा येतो आणि प्रत्येक वेळी ८ दिवस साजरा केला जातो. हा काळ पूर्णपणे आत्मचिंतन, उपवास, पूजा आणि नंदीश्वर द्वीपाची भक्ति करण्यासाठी समर्पित असतो.

दश लक्षण पर्व (दशलक्षण धर्म)

दिगंबर जैन परंपरेत भाद्रपद महिन्यातील दश लक्षण पर्व (दशलक्षण धर्म) हा आत्मशुद्धीचा सर्वात मोठा काळ मानला जातो. हे १० धर्म म्हणजे आत्म्याचे अंगभूत, मूळ आणि स्वभाविक गुण आहेत. कर्मांच्या प्रभावामुळे आत्म्यात उत्पन्न होणाऱ्या विकारांचा नाश करून स्वतःच्या मूळ स्वभावात लीन होणे, हाच या १० धर्मांचा मुख्य हेतू आहे.

उत्तम क्षमा

दिगंबर जैन परंपरेत दशलक्षण महापर्वाचा पहिला दिवस हा उत्तम क्षमा धर्म म्हणून साजरा केला जातो. दशलक्षण धर्मातील उत्तम क्षमा हा पहिला आणि अत्यंत महत्त्वपूर्ण धर्म आहे.

उत्तम मार्दव

दिगंबर जैन परंपरेत दशलक्षण महापर्वाचा दुसरा दिवस हा 'उत्तम मार्दव' धर्म म्हणून साजरा केला जातो. 'आत्म्यामध्ये नम्रता आणि कोमलता आणण्यासाठी उत्तम मार्दव धर्माची आराधना केली जाते.

उत्तम आर्जव

दिगंबर जैन परंपरेत दशलक्षण महापर्वाचा तिसरा दिवस हा 'उत्तम आर्जव' धर्म म्हणून साजरा केला जातो. आत्म्याची शुद्धी साधण्यासाठी मायाचाराचा (कपट/कुटिलतेचा) त्याग करून उत्तम आर्जव धर्माची आराधना केली जाते.

उत्तम शौच

दिगंबर जैन परंपरेत दशलक्षण महापर्वाचा चौथा दिवस हा उत्तम शौच धर्म म्हणून साजरा केला जातो. आत्म्याला अधिक निर्मळ बनवण्यासाठी लोभ कषायाचा त्याग करून उत्तम शौच धर्माची आराधना केली जाते.

उत्तम सत्य

अनंत चतुर्दशी

जैन परंपरेत अनंत चतुर्दशी (भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी) हा दिवस केवळ एका उत्सवापुरता मर्यादित नसून तो दश लक्षण पर्वाचा (दशलक्षण धर्माचा) सर्वात पवित्र आणि मुख्य दिवस (१० वा दिवस) मानला जातो. या दिवशी आत्म्याच्या सर्व कर्मांचा क्षय करून 'अनंत' सुखाची आणि मोक्षाची प्राप्ती करण्याचा मुख्य हेतू असतो.

क्षमावणी पर्व

वर्षभरात मन, वचन किंवा कायेने (कृतीने) कोणाचेही मन दुखवले गेले असेल, नकळत किंवा कळत काही चुका झाल्या असतील, तर त्याबद्दल मनातील सर्व अहंकार, राग आणि वैरभाव बाजूला ठेवून निष्कपट मनाने क्षमा मागणे आणि इतरांना क्षमा करणे हा क्षमावाणी पर्वाचा मुख्य उद्देश आहे.

चंदन षष्ठी

चंदन षष्ठी (चंदन षष्ठी व्रत किंवा धूप षष्ठी) हा भाद्रपद महिन्यातील अत्यंत पवित्र आणि आत्मविशुद्धीचा सण आहे. हे व्रत भाद्रपद पक्षाच्या (काही भागांत कृष्ण तर काही ठिकाणी शुक्ल) षष्ठी तिथीला** पाळला जातो.

गौतम स्वामी केवलज्ञान दिवस

२४ वे तीर्थंकर भगवान महावीर यांचे प्रथम गणधर (मुख्य शिष्य) इंद्रभूती गौतम (गौतम स्वामी) यांना केवलज्ञान ह्या दिवशी (कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा) झाले. वीर निर्वाण संवताचा प्रारंभदिन.

अष्टाह्निका पर्व (कार्तिक)

अष्टाह्निका पर्व हा दिगंबर जैन परंपरेतील अत्यंत प्राचीन, पवित्र आणि महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक उत्सव आहे. हा सण वर्षातून ३ वेळा येतो आणि प्रत्येक वेळी ८ दिवस साजरा केला जातो. हा काळ पूर्णपणे आत्मचिंतन, उपवास, पूजा आणि नंदीश्वर द्वीपाची भक्ति करण्यासाठी समर्पित असतो.

कार्तिक पूर्णिमा

कार्तिक पूर्णिमा हा कार्तिक अष्टाह्निका पर्वाचा हा शेवटचा दिवस असतो. दिगंबर जैन मुनी आणि आर्यिकांचा ४ महिन्यांचा चातुर्मास (वर्षा योग) पण कार्तिक पूर्णिमेला पूर्ण होतो.

दीपावली - महावीर निर्वाण

महावीर निर्वाण कल्याणक उत्सव (ज्याला जैन परंपरेत 'जैन दिवाळी' म्हटले जाते) हा २४ वे तीर्थंकर भगवान महावीर यांच्या मोक्ष प्राप्तीचा आणि सर्व कर्मबंधनातून मुक्त होण्याचा अत्यंत पावन प्रसंग आहे. भगवान महावीरांनी बिहारमधील पावापुरी येथे कार्तिक अमावस्येच्या भल्या पहाटे (ब्रह्ममुहूर्तावर) मोक्ष पद (निर्वाण) प्राप्त केले होते.

अष्टाह्निका पर्व (फाल्गुन)

अष्टाह्निका पर्व हा दिगंबर जैन परंपरेतील अत्यंत प्राचीन, पवित्र आणि महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक उत्सव आहे. हा सण वर्षातून ३ वेळा येतो आणि प्रत्येक वेळी ८ दिवस साजरा केला जातो. हा काळ पूर्णपणे आत्मचिंतन, उपवास, पूजा आणि नंदीश्वर द्वीपाची भक्ति करण्यासाठी समर्पित असतो.